نوع مقاله : علمی پژوهشی - مدل سازی

نویسندگان

1 دانشگاه شهید چمران اهواز

2 دانشیار گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید چمران اهواز، ایران

3 دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان

10.22055/ppd.2024.43006.2082

چکیده

باتوجه به اینکه زمین‌‌های مناسب کشاورزی برای افزایش تولید محصول درحال کم شدن است و گسترش زمین‌های کشاورزی با خسارات زیست محیطی جبران ناپذیری همراه می‌باشد، تشدید پایداری در زمین‌های زراعی موجود تنها راه برای افزایش تولید در جهت رفع تقاضای روز افزون به منابع غذایی است. بنابراین بررسی محدودیت‌های بیوفیزیکی عملکرد و تعیین بزرگی خلاء موجود در اراضی تحت کشت و همچنین کم کردن این فاصله و خلا، یکی از راه‌های افزایش عملکرد در واحد سطح می‌باشد. کلزا پس ‌از سویا مقام دوم تولید روغن در بین دانه‌‌های روغنی را دارا می‌باشد. استان ایلام یکی از مناطق مهم کشور در زمینه کشت دانههای روغنی از جمله کلزا به شمار می‌رود و حدود 80 درصد محصول کلزای این استان، در شهرستان مرزی دهلران تولیدشده و این شهرستان، یکی از شهرستان‌‌های پیشرو و قطب اصلی تولید کلزا در استان می‌باشد. لذا با توجه به اهمیت کلزا در این شهرستان و مطالب ذکر شده، این مطالعه با هدف تعیین عوامل محدود کننده‌ تولید کلزا در شهرستان دهلران انجام شد.

مواد و روش ها

به این منظور کلیه عملیات مدیریتی انجام شده از مرحله تهیه بستر بذر تا برداشت در 51 مزرعه از طریق مطالعات میدانی طی سال‌های 1400 تا 1401 ثبت شد. خلاء عملکرد به روش تحلیل مقایسه کارکرد1و آنالیز خط مرزی2 برآورد شد که برای تعیین مدل عملکرد، رابطه بین متغیرهای کمی و کیفی اندازه گیری شده و عملکرد با روش رگرسیون گام به گام مورد ارزیابی قرار گرفت.

نتایج و بحث

تعیین عوامل محدود کننده تولید در زراعت کلزا در منطقه مورد مطالعه نشان داد که بین عملکرد واقعی کشاورزان و عملکرد پیش‌بینی‌ شده با مدل حدود 54/833 کیلوگرم در هکتار فاصله وجود داشت که سهم متغیرهای کود پتاس، کود گوگرد، تعداد آبیاری و مقدار مصرف ریز مغذی‌ها از این فاصله عملکرد به ترتیب سهمی معادل 99/102، 56/118، 20/442 و 79/169 کیلوگرم در هکتار بود که به ترتیب معادل با 36/12، 22/14، 05/53 و 37/20 درصد از کل خلا عملکرد مشاهده ‌شد. آنالیز خلا عملکرد کلزا نشان داد که تعداد دفعات آبیاری به تنهایی در حدود 53 درصد از کاهش عملکرد نسبت به عملکرد قابل دستیابی را به خود اختصاص داده‌ است.

نتیجه گیری

با توجه به اینکه در تاریخ کاشت‌های بسیار زود هنگام در مهرماه نیاز به آبیاری مزرعه بالا است، به ‌نظر می‌رسد می‌توان با مدیریت بهتر این تاریخ کاشت کلزا در منطقه از بروز تنش خشکی به گیاه کاست و تا حدی خلا عملکرد را پر کرد. علاوه بر این، 57 درصد از خلا عملکرد موجود در منطقه مربوط به استفاده از کودهای پتاس، گوگرددار و ریزمغذی‌ها بوده که به سهولت می‌توان نسبت به رفع این محدودیت‌ها در مزارع اقدام کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Investigation of rapeseed yield gap in Dehloran city.

نویسندگان [English]

  • Marzieh Absalan 1
  • Esfandiar Fateh 2
  • َAmir Aynehband 1
  • Abolfazl Derakhshan 3

1 Shahid Chamran University of Ahvaz

2 Associate Professor, Department of Genetic and Plant Production Engineering Faculty of Agriculture, Shahid Chamran University of Ahvaz, Iran

3 Agricultural Sciences and Natural Resources University of Khuzestan

چکیده [English]

Considering that suitable agricultural land for increasing crop production is decreasing and the expansion of agricultural land is associated with irreparable environmental damage, intensifying sustainability in existing agricultural land is the only way to increase production in order to meet the increasing demand for food resources. Examining the biophysical limits of yield and determining the gap size in the cultivated lands and also reducing this distance and gap is one of the ways to increase the yield per unit area. After soybeans, rapeseed has the second place in oil production among oilseeds. Ilam province is one of the most important regions of the country in terms of cultivation of oilseeds, including rapeseed, and about 80% of the rapeseed crop of this province is produced in the border city of Dehloran. It is one of the leading cities and the main pole of rapeseed production in the province. Ilam province has won the third place in the country in rapeseed oilseed cultivation and due to its resistance to drought, salinity and low cost, rapeseed is welcomed in Dehloran city. Therefore, according to the importance of rapeseed in Dehloran city and the mentioned issues, this study was conducted with the aim of determining the limiting factors of rapeseed production in Dehlran city located in Ilam province.

Materials and Methods

For this purpose, in this research, all the management operations performed from the stage of seed bed preparation to harvesting in 51 farms were recorded through field studies during the years 1400 to 1401. In this study, the performance gap was estimated by the method of performance comparison analysis and borderline analysis, and to determine the performance model, the relationship between quantitative and qualitative variables was measured and performance was evaluated by step-by-step regression method.

Results and Discussion

Determining the production limiting factors in rapeseed cultivation in the studied area showed that there was a gap between the actual yield of farmers and the yield predicted by the model of about 833.54 kg per hectare, which was the contribution of the variables of potash fertilizer consumption, sulfur consumption, and the number of irrigation stages. And the consumption of micronutrients from this yield interval was equal to 102.99, 118.56, 442.20 and 169.79 kg per hectare, which is equivalent to 12.36, 14.22, 53.05 and 37, respectively. 20% of the total performance gap was observed. Gap analysis of rapeseed yield showed that the number of times of irrigation alone accounts for 53% of yield reduction compared to attainable yields.

Conclusion

Considering that there is a need to irrigate the field in the very early planting date in October, it seems that with better management of this planting date of rapeseed in the region, the occurrence of drought stress can be reduced to the plant and to some extent fill the gap in the existing yield. In addition, 57% of the yield gaps in the region were related to the use of potash, sulfur and micronutrient fertilizers, which can be easily removed this limitations in the fields.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Food security
  • Limiting factors
  • Actual yield
  • Border Line Statistical method
  • Attainable yield