اثر تاریخ کشت و تنش گرمای انتهای فصل بر صفان فنولوژیک و اجزای عملکرد ژنوتیپ‌های گندم نان

نوع مقاله: علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید چمران اهواز

2 دانشگاه شهید چمران اهواز

3 گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشکده کشاورزی دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

مراحل فنولوژیک ژنوتیپ‌های گندم از مهم‌ترین عوامل تعیین کننده تحمل به گرما بوده که در برنامه‌های اصلاحی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. به منظور بررسی اثر تاریخ کشت و تنش گرما بر صفات فنولوژیک، عملکرد و اجزای عملکرد گندم نان، آزمایشی در سال زراعی 95-1394در مزرعه آزمایشی دانشگاه شهید چمران اهواز در قالب بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار روی 30 ژنوتیپ با طول مراحل فنولوژیک متفاوت اجرا شد. ارقام در دو تاریخ کاشت به‌موقع و دیرهنگام (تنش گرمای انتهای فصل) کشت شده و داده‌های حاصل به صورت تجزیه مرکب تجزیه گردید. در این تحقیق تنش گرما اثر معنی‌دار در کاهش صفات فنولوژیک مورد مطالعه داشت. عملکرد و اجزای عملکرد نیز تحت تاثیر تنش گرمای انتهای فصل قرار گرفت و کاهش یافتند. بر اساس نتایج حاصل همبستگی بین صفات فنولوژیک و اجزای عملکرد در شرایط بدون تنش مثبت و در اکثر موارد در شرایط تنش گرما منفی بود. نتایج همبستگی کانونیک نشان داد که صفات فنولوژیک در همبستگی کانونیک اول در شرایط بدون تنش 38 درصد و در شرایط تنش گرما 47 درصد واریانس در اجزای عملکرد را تفسیر نمودند که نشان دهنده تأثیر شدیدتر صفات فنولوژیک بر اجزای عملکرد در شرایط تنش گرما است. نتایج تجزیه خوشه‌ای نیز نقش بسیار مهم مراحل فنولوژیک در گروه‌بندی ارقام تجاری گندم کشور را نشان داد. به طور کلی، اگر در مناطق گرم انتخاب ژنوتیپ‌های مطلوب بر اساس طول مراحل فنولوژیک مناسب صورت پذیرد، می‌توان به ارقام متحملی دست یافت که ضمن تولید عملکرد بالا، پایداری بیشتری در عملکرد دانه داشته باشند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Influence of sowing date and terminal heat stress on phonological features and yield components of bread wheat genotypes

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Mousavi 1
  • M. Siahpoosh 2
  • k. sorkheh 3
1 Department of production engineering and plant genetics, Faculty of Agriculture, Shahid Chamran University of Ahvaz
2 .
3 Department
چکیده [English]

Background and Objectives
Delay in sowing date results in yield production change in wheat. Late sowing time of wheat cultivars always encounter terminal heat stress, particularly after flowering, in south of Iran. Heat stress is one of the main obstacles influencing crop production worldwide. Currently, producing heat tolerant genotypes is so essential in plant breeding programs. In spite of long time research on physiological aspects of heat stress tolerance, a consensus among scientists on the most important traits controling heat stress tolerance in plants is not available. Phenological traits of wheat genotypes are the major traits influencing heat tolerance and very important in breeding programs.
Materials and methods
In order to investigate the effects of sowing date and terminal heat stress on phenological traits, yield and yield components of bread wheat, a field experiment was conducted in a randomized complete block design with three replications on 30 genotypes including: Pars, Bahar, Sistan, Dez, Shiraz, Bam, Arvand, Chamran 2, Kavir, Neyshabour, Roshan, Pishtaz, Hamoon, Kaz, Arta, Sepahan, Mehregan, Shuosh, Verinak, Arg, Ghods, Hirmand, Chamran, Alvand, Falat, Aflack, Marvdasht, Mantana, Babax and Weebile with different length of phonological stages in experimental fields of Shahid Chamran University of Ahvaz during 2014-2015. The cultivars were planted in normal and late sowing dates (terminal heat stress) and the data were combined and run in a combine analysis of variance.
Results
In this research, sowing date and consequence heat stress significantly reduced (P≤0.01) the phenological traits. The average of the number of days from sowing to tillage was reduced by 23% under terminal heat stress in compare to the normal condition. The yield and yield components were also strongly affected by seasonal heat stress and the number of spikelets per spike (16%), number of kernels per spike (18%), thousands kernel weight (11%), biological yield (40%), harvest index (14%) and grain yield (46%) were reduced under heat stress. Based on the results, the correlation between phenological traits and yield components was positive in normal condition and in most cases it was negative under heat stress condition. The reults of canonical correlation showed that phenological traits in the first canonical correlation could interprete 38% of the variance of yield components in the normal and 47% in the heat stress condition, which shows the more effective role of phenological traits on yield components under heat stress than normal condition. Cluster analysis also showed the important role of phonological features in comparison with other traits in the classification of commercial wheat cultivars of Iran.
Discussion
Generally, in the hot climatical conditions such as Khuzestan the length of different phonological stages over the course of plant life is significantly influence the grain performance. If the phenology of genotypes is locally engineered based on the optimum length, the promising heat tolerant cultivars will be achieved with ability to produce and maintaine the yield production.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Canonical correlation
  • Harvest index
  • Sowing Date
  • wheat cultivars
  • Yield Component